เครื่องมือสองอย่างในที่เดียว — แก้โจทย์บัญญัติไตรยางค์ A:B = C:X และสเกลสูตรเครื่องดื่ม/อาหาร/ยาง่ายๆ จากปริมาณเดิมเป็นปริมาณใหม่
บัญญัติไตรยางค์
ปรับสัดส่วนสูตร
A : B = C : X — กรอก 3 ช่อง หาช่องที่เหลือ
ตัวอย่าง: ถ้า 16 oz ใช้กาแฟ 18 g แล้ว 22 oz จะใช้กี่ g? → กรอก A=16, B=18, C=22 จะได้ X อัตโนมัติ
ล้างค่า
ค่าที่หา
—
บัญญัติไตรยางค์คืออะไร และใช้ทำอะไรได้บ้าง?
บัญญัติไตรยางค์ (Rule of Three) คือวิธีคำนวณค่าที่สี่จากสามค่าที่รู้แล้ว เมื่อค่าทั้งสี่อยู่ในสัดส่วนเดียวกัน เช่น A:B = C:X — สูตรคือ X = (B × C) ÷ A เครื่องมือนี้ทำให้คำนวณได้ทันทีโดยกรอกแค่ 3 ค่า เหลืออีกค่าจะถูกหาให้ทันที
ส่วนโหมด "ปรับสัดส่วนสูตร" เหมาะกับการสเกลสูตรเครื่องดื่ม (ชงกาแฟจาก 16oz เป็น 22oz), สูตรอาหาร/เบเกอรี (ขยาย/ย่อสูตร), ผสมยา/ปุ๋ย, หรือทุกอย่างที่ต้องคงสัดส่วนของส่วนผสมไว้ตามต้นฉบับ
บัญญัติไตรยางค์ในชีวิตจริง — จากห้องครัวถึงงานออกแบบ
บัญญัติไตรยางค์ (Rule of Three) เป็นหนึ่งในเครื่องมือคณิตศาสตร์ที่ใช้บ่อยที่สุดในชีวิตประจำวัน ทั้งที่หลายคนไม่รู้ตัวว่ากำลังใช้อยู่ ร้านกาแฟใช้ปรับสูตรเครื่องดื่มเมื่อเปลี่ยนขนาดแก้ว ช่างปรับน้ำหนักส่วนผสมเมื่อทำเค้กจำนวนมากกว่าสูตรต้นฉบับ นักออกแบบใช้คำนวณ aspect ratio ก่อนปรับขนาดภาพ และวิศวกรใช้ในการผสมสารละลายที่ต้องการความเข้มข้นแน่นอน
หัวใจของบัญญัติไตรยางค์คือสมมติฐานที่ว่าทุกอย่างเปลี่ยนแปลงในสัดส่วนเดียวกัน (direct proportion) ถ้า A เปลี่ยน B ก็เปลี่ยนตามในอัตราส่วนเดิมเสมอ สูตรคือ X = (B × C) ÷ A โดยที่ A:B = C:X สิ่งที่ต้องระวังคือบางปัญหาไม่ได้เป็น direct proportion เช่น ถ้าคนงาน 2 คนทำงานเสร็จใน 6 วัน ไม่ได้แปลว่า 4 คนจะเสร็จใน 12 วัน (แบบนั้นคือ inverse proportion)
ตัวอย่างการคำนวณ: ปรับสูตรน้ำส้มสายชูหมัก
สูตรต้นฉบับทำน้ำหมัก 500 มล. ใช้น้ำตาลทราย 120 กรัม ผลไม้ 200 กรัม และน้ำ 300 มล. ต้องการทำ 1,200 มล. ตัวคูณ = 1,200 ÷ 500 = 2.4 เท่า น้ำตาล = 120 × 2.4 = 288 กรัม ผลไม้ = 200 × 2.4 = 480 กรัม น้ำ = 300 × 2.4 = 720 มล. ใช้โหมด "ปรับสัดส่วนสูตร" กรอก from = 500, to = 1200 แล้วลิสต์ส่วนผสมได้ทันที
เคล็ดลับการใช้บัญญัติไตรยางค์
ตรวจสอบว่าเป็น direct proportion จริงไหม บางปัญหาเป็น inverse — เช่น ความเร็วกับเวลา
สำหรับสูตรอาหาร ส่วนผสมที่ใช้แก้ไขรสชาติ เช่น เกลือหรือเครื่องเทศ ไม่ควรสเกลตรง ๆ เพราะผลลัพธ์อาจเค็มหรือเผ็ดเกินไป
ปรับขนาดภาพ: ถ้าภาพกว้าง 1920 × สูง 1080 อยากลดความกว้างเป็น 1280 — ความสูงใหม่ = (1080 × 1280) ÷ 1920 = 720 px
ใช้ได้กับการคำนวณปุ๋ย ยา สี ปูน — อะไรก็ตามที่ต้องคงความเข้มข้นหรือสัดส่วนเดิม
คำถามที่พบบ่อย
ปรับสูตรขนมเค้กจาก 6 ชิ้นเป็น 10 ชิ้นทำอย่างไร? ตัวคูณ = 10 ÷ 6 = 1.667 คูณทุกส่วนผสมด้วย 1.667 เช่น แป้ง 200 กรัม × 1.667 = 333 กรัม เนย 100 กรัม × 1.667 = 167 กรัม ไข่ 3 ฟอง × 1.667 = 5 ฟอง (ปัดเป็น 5) ใช้โหมด "ปรับสัดส่วนสูตร" ลิสต์ส่วนผสมทั้งหมดแล้วกรอก from = 6, to = 10 จะได้ผลทันที
ถ้ารู้ว่า X ควรเป็นอะไร แต่ต้องการหา A แทนทำได้ไหม? ได้ — เครื่องมือนี้ให้คุณเว้นช่องใดก็ได้ 1 ช่องจาก 4 ช่อง (A, B, C, X) แล้วระบบจะหาค่าที่หายไปให้อัตโนมัติ ไม่ต้องกลับสูตรเอง เช่น ถ้ารู้ B=18, C=22, X=24.75 แล้วต้องการหา A — กรอกทั้งสามค่าแล้วเว้น A ไว้
Proportion Calculator ต่างจาก Ratio Calculator อย่างไร? Ratio แสดงความสัมพันธ์ระหว่างสองจำนวน เช่น 3:4 ส่วน Proportion คือการยืนยันว่าสองอัตราส่วนเท่ากัน 3:4 = 6:8 Proportion Calculator ใช้หาค่าที่หายไปในสัดส่วน ส่วน Ratio Calculator อาจใช้ทำให้ ratio อยู่ในรูปง่ายสุด ทั้งสองแนวคิดเชื่อมโยงกันแต่ใช้ในบริบทต่างกัน
คำถามที่พบบ่อย — บัญญัติไตรยางค์ & ปรับสัดส่วนสูตร
บัญญัติไตรยางค์ใช้สูตรอะไร?
ถ้า A:B = C:X แล้ว X = (B × C) ÷ A ในทำนองเดียวกัน A = (B × C) ÷ X, B = (A × X) ÷ C, C = (A × X) ÷ B เครื่องมือนี้จะเลือกสูตรให้อัตโนมัติเมื่อคุณกรอก 3 ใน 4 ช่อง
ชงกาแฟจาก 16oz เป็น 22oz ต้องใช้ผงกาแฟกี่กรัม?
ใช้บัญญัติไตรยางค์: 16 oz ใช้กาแฟ 18 g ดังนั้น 22 oz = (18 × 22) ÷ 16 = 24.75 g หรือเข้าโหมด "ปรับสัดส่วนสูตร" เพื่อสเกลทั้งสูตร (กาแฟ + นม + น้ำตาล + น้ำแข็ง) พร้อมกันได้เลย
ใช้กับสูตรเบเกอรีได้ไหม?
ได้ — กรอกปริมาณรวมเดิม เช่น 1000 g เป็นใหม่ 1500 g แล้วลิสต์แป้ง น้ำตาล เนย ไข่ ฯลฯ ระบบจะคูณด้วยตัวคูณเดียวกันให้ทุกส่วนผสม คงสัดส่วนเดิม
ทำงานออฟไลน์ไหม?
ใช่ — การคำนวณทุกอย่างทำในเบราว์เซอร์คุณ ไม่ส่งข้อมูลขึ้นเซิร์ฟเวอร์ ใช้งานได้แม้ไม่มีเน็ตหลังจากโหลดหน้านี้แล้ว